۱۸ نوامبر۲۰۲۶ - در حال حاضر حدود نیم میلیون استرالیایی از داروهای  GLP-1برای درمان دیابت استفاده می‌کنند؛ اگر افراد استفاده‌کننده از این داروها برای درمان چاقی و سایر بیماری‌های مرتبط با وزن را نیز در نظر بگیریم، این رقم بسیار فراتر خواهد بود. در سطح جهانی نیز شاهد رشد بی‌سابقه و انفجاری در میزان تقاضا و فروش داروهای خانوادهGLP-1 هستیم که نشان‌دهنده تغییر گسترده در مدیریت درمان چاقی و دیابت در جهان است.

داروهای GLP-1- مانند سِماگلوتاید (اُزمپیک یا وگوی) و تیرزپاتاید (مونجارو) - در مدیریت دیابت، چاقی و شرایط متابولیک یا سلامت مرتبط با وزن بسیار مؤثر هستند. با این حال، این داروها می‌توانند با عوارض جانبی گوارشی و سایر مشکلات، از جمله کمبودهای تغذیه‌ای همراه باشند.

در این مقاله راهنمای جامع تغذیه در هنگام استفاده از داروهای  GLP-1بمنظور کاهش عوارض جانبی احتمالی آورده شده است. با کمک این توصیه ها شما می توانید با راهکارهایی برای نحوهٔ تأمین مواد مغذیکافی (با توجه به کاهش میزان دریافت غذا) آشنا شوید.

این داروها چگونه عمل می‌کنند؟

هنگامی که غذا می‌خورید، بدن شما هورمون‌های اشتها شامل GLP-1(پپتید شبه‌گلوکاگون-۱) و GIP(پپتید اینتروتورپیک وابسته به گلوکز) را ترشح می‌کند. این هورمون‌ها بر موارد زیر تأثیر می‌گذارند:

·  میزان احساس گرسنگی و سیری شما

·  سرعت عبور غذا از روده‌ها

·  تولید انسولین

·  تنظیم قند خون

·  نرخ متابولیسم و میزان مصرف انرژی

·  مرکز پاداش در مغز که بر میزان لذت‌بخش بودن غذا هنگام خوردن تأثیر می‌گذارد.

هنگامی که بدن ما این هورمون‌ها را تولید می‌کند، آن‌ها تنها برای چند دقیقه فعال می‌مانند. اما داروهای حاوی GLP-1 و  GIPتولید شده در آزمایشگاه، به گونه‌ای اصلاح شده‌اند که در برابر تجزیه شدن مقاوم باشند. به همین دلیل است که این داروها که به عنوان «آگونیست‌های گیرنده  GLP-1و GIP» شناخته می‌شوند، تنها به تزریق هفتگی نیاز دارند.

کاهش وزن مصرف‌کنندگان با این داروها چقدر است؟

در مقایسه با داروهای پلاسِبو (داروی بی‌اثر)، میانگین کاهش وزن در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ یا چاقی که سِماگلوتاید (۱ میلی‌گرم هفتگی) دریافت کرده‌اند، حدود ۶.۲۴ کیلوگرم (۱۳.۸ پوند) بیشتر است؛ و این میزان برای تیرزپاتاید (۱۵ میلی‌گرم هفتگی) تا ۱۰.۸ کیلوگرم (۲۳.۸ پوند) بیشتر است. میزان دقیق کاهش وزن به سلامت پایه شما، نوع دارو، دوز مصرفی و مدت زمان درمان بستگی دارد.

در مطالعاتی که بیش از یک سال طول کشیده‌اند، میزان کاهش وزن بر اساس درصد وزن اولیه بدن، نوع دارو و دوز مصرفی گزارش شده است. در مقایسه با پلاسبو، افرادی که دوز ۲.۴ میلی‌گرمی سِماگلوتاید را به صورت هفتگی مصرف کردند، به طور متوسط ۱۰.۲٪ از وزن اولیه خود را از دست دادند. کسانی که دوز ۷.۲ میلی‌گرمی مصرف کردند، به طور متوسط ۱۲.۶٪ کاهش وزن داشتند. در مورد تیرزپاتاید، کاهش وزن بدن برای دوز ۵ میلی‌گرمی ۹.۵٪، برای دوز ۱۰ میلی‌گرمی ۱۲.۴٪ و برای دوز ۱۵ میلی‌گرمی ۱۴.۸٪ گزارش شده است.

بهبود سلامت و کیفیت زندگی مصرف‌کنندگان زمانی رخ می‌دهد که کاهش وزن بیش از ۵٪ وزن بدن آن‌ها باشد. اما دوزهای بالاتر ممکن است تحمل‌پذیری کمتری داشته باشند و با عوارض جانبی بیشتری همراه باشند. این بدان معناست که دوز داروها باید بر اساس عوارض جانبی، وضعیت سلامت، رفاه و ترجیحات فردی، شخصی‌سازی و متعادل شود.

رایج‌ترین عوارض جانبی این داروها چیست؟

در این بررسی که بیش از ۳۳,۰۰۰ نفر را پوشش می‌داد، حالت تهوع شایع‌ترین عارضه گزارش شده در مصرف GLP-1 بود، اما فراوانی آن به نوع دارو و دوز بستگی داشت. بررسی دیگری بر روی ۴۸ مطالعه نشان داد که ۲۱٪ از افراد حالت تهوع را گزارش کرده‌اند. اسهال ۱۰٪، استفراغ ۹٪، سوء هضم ۹٪ و یبوست ۸٪ از افراد را تحت تأثیر قرار داده است. این درصدها ممکن است بالا به نظر نرسند، اما عوارض ناخوشایند باعث می‌شوند احتمال قطع مصرف دارو توسط بیمار افزایش یابد. با قطع دارو، هم وزن بدن و هم عوامل خطر مرتبط با وزن (مانند قند خون و کلسترول بالا) دوباره به سطوح اولیه خود باز می‌گردند.

از دیگر عوارض گوارشی کمتر شایع می‌توان به رفلاکس (برگشت اسید)، نفخ، سکسکه، بیماری‌های سنگ کیسه صفرا، اتساع شکم، درد و ناراحتی اشاره کرد. در زنان، این عوارض می‌تواند جذب قرص‌های ضدبارداری را کاهش داده و منجر به افزایش احتمال بارداری شود.

عوارض جانبی غیرمعمول دیگر شامل پانکراتیت حاد (التهاب لوزالمعده)، انسداد روده، آسپیراسیون حین عمل (ورود اسید معده به ریه‌ها)، سارکوپنی (کاهش توده عضلانی)، رتینوپاتی (آسیب چشمی)، سرطان تیروئید، افسردگی و افکار خودکشی است.

عوارض جانبی باید توسط پزشک مورد بحث و پایش قرار گیرد. پزشک ممکن است توصیه‌هایی برای مدیریت عوارض مرتبط با تغذیه یا داروهای دیگر را پیشنهاد دهد.

افراد هنگام مصرف  GLP-1چقدر کمتر غذا می‌خورند؟

تیم تحقیق من ۴۱ مطالعه بر روی ۵۰,۰۰۰ فرد مصرف‌کننده  GLP-1را بررسی کردند. برخلاف انتظار، تنها دو مطالعه داده‌های ثبت‌شده‌ای درباره نوع غذای مصرفی افراد در پاسخ به دارو داشتند. برخی مطالعات از آزمایش‌های «وعده غذایی آزمایشی» برای اندازه‌گیری اثرات حاد بر میزان دریافت غذا استفاده کرده‌اند.

در بررسی چهار مطالعه، به بزرگسالان در شرایط استاندارد، یک ناهار بوفه (انتخاب به عهدهٔ فرد) قبل از شروع دارو و دوباره پس از رسیدن به دوز پایدار پیشنهاد شد. به افراد گفته شد می توانند هر چقدر می‌خواهند غذا بخورند، در حالی که میزان غذای مصرفی آن‌ها به صورت مخفیانه اندازه‌گیری می‌شد. میانگین کاهش دریافت انرژی در ناهار، ۱۱۳۲ کیلوژول بود که حدود ۲۵٪ تا ۳۳٪ کمتر از میزان دریافت اولیه بود.

مطالعات اندکی نیز وعده‌های بوفه را برای کل روز بررسی کردند که کاهش کل انرژی (کیلوژول) را از ۳۰۳۶ کیلوژول برای تزریق سِماگلوتاید (۱ میلی‌گرم) تا ۳۵۸۱ کیلوژول برای تزریق تیرزپاتاید (۱۵ میلی‌گرم) گزارش کردند. چنین کاهش بزرگی در دریافت کل غذا، خطر کمبود مواد مغذی را افزایش می‌دهد.

خطر سوءتغذیه با مصرف GLP-1

اگر استفاده از  GLP-1منجر به کاهش وزن سریع شود، خطر سوءتغذیه افزایش می‌یابد. کمبودهای مواد مغذی خاص عبارتند از:

·  کمبود تیامین (B1)، که می‌تواند منجر به آنسفالوپاتی ورنیکه و آسیب غیرقابل بازگشت مغزی شود.

·  اسیدوز متابولیک، که ناشی از کاهش شدید اشتها و تجمع بیش از حد اسید در بدن است.

·  سطح بسیار پایین منیزیم در پلاسما، که می‌تواند بر اعصاب، عضلات و قلب تأثیر بگذارد.

·  سطح پایین قند خون.

کمبود مواد مغذی می‌تواند برای هر کسی اتفاق بیافتد. در سال ۲۰۲۵، رابی ویلیامز (خواننده مشهور) اعلام کرد که پس از مصرف دارو برای کاهش وزن، دچار بیماری اسکوربوت(کمبود شدید ویتامین C) شده است.

علائم کمبود مواد مغذی عبارتند از: خستگی، تحریک‌پذیری و تغییرات خلق‌وخو، کاهش اشتها، اسهال، یبوست، کم‌خونی، ترک خوردگی گوشه لب‌ها، درماتیت (التهاب پوست)، تورم زبان، خونریزی لثه، ترمیم کند زخم‌ها، درد مفاصل، تپش قلب و تنگی نفس.

توصیه می‌شود برای شناسایی کفایت مواد مغذی و متعادل بودن رژیم غذایی، یک دفترچه یادداشت غذایی (Food Diary) از طریق کاغذ یا اپلیکیشن داشته باشید.

یک رژیم غذایی «متعادل» به چه معناست؟

رژیم غذایی متعادل یعنی دریافت پروتئین، فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی کافی. مدل «بشقاب غذای سالم» می‌تواند بهترین راهنمای شما باشد. سعی کنید بشقاب خود را اینگونه پر کنید:

·  نیمی از بشقاب با سبزیجات یا سالاد.

·  یک چهارم با پروتئین بدون چربی مانند مرغ، گوشت قرمز، غذاهای دریایی، توفو یا حبوبات.

·  یک چهارم با برنج، پاستا، سیب‌زمینی یا نان.

اگر هنگام مصرف داروهای  GLP-1دچار عوارض گوارشی یا تغییر در اشتها هستید، از پزشک خود بخواهید شما را به یک متخصص تغذیه ارجاع دهد تا سلامت و رفاه مرتبط با تغذیه شما بهبود یابد.

منبع:

https://medicalxpress.com/news/2026-10-glp1-drug-ozempic-mounjaro-nutrition.html